بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام

کتاب بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام شهید بهشتی در این کتاب دیدگاه اسلام در زمینه مسائل اقتصادی را مطرح می‌کند. در واقع این کتاب بخشی از تتبعات فکری ایشان در زمینه اقتصاد را در برمی‌گیرد و مجموعه‌ای است در دو بخش: * یک بخش نوشتاری که از آثار قلمی شهید است با عنوان «بانکداری و مسائل مالی اسلام». این مقاله که در سال 42 در شماره ششم مجله مکتب تشیع به چاپ رسیده نشان دهنده روشن‌بینی و نگاه جامع وی به مسائل اجتماعی و اقتصادی است. * بخش دوم این کتاب که قسمت اعظم آن را در بر می‌گیرد، در واقع بحث‌های تفسیری شهید بهشتی و شامل یازده جلسه از گفتارهای تفسیری ایشان است که در اواخر سال 1352 و اوایل 1353 هـ.ش در جلسات «مکتب قرآن» در تفسیر آیات 275 تا 281 سوره بقره ایراد گردیده و به مسئله «ربا» پرداخته است؛ او در این جلسات بارها اذعان کرده که بسیاری از نظام‌های اقتصادی پیشرفته دنیا اصلاً سود بانکی ندارند. بانک و مؤسسه اعتباری هزینه‌هایی را دارد و این را باید از مشتری بگیرد. اما به مقدار کارمزد نه رقمی بیش از این. ایشان رقمی بیشتر از کارمزد را حرام می‌دانست. دیدگاه اقتصادی آیت‌الله دکتر بهشتی به چند دهه قبل از انقلاب برمی‌گردد. اقامت ایشان در آلمان نیز کمک کرده که آیت‌الله دکتر بهشتی در این تفکرات اقتصادی دقیق‌تر شود و با مطالعات و مشاهدات عینی هم همراه گردد. ایشان با نظام سرمایه‌داری غرب کاملاً آشنا بود. کمتر افرادی را در میان روحانیون داریم که تا این حد به اقتصاد وارد باشد و دو حوزه دین و مسائل اقتصادی روز را به نحوی مطلوب با هم ادغام کند. ایشان مطالب خود را با آزادی فردی و دین، آزادی سیاسی و دین آغاز می‌کند و در آخر به آزادی اقتصادی و دین می‌پردازد. بحث ربا در اسلام در نسخه اصلی کتاب به شکلی مفصل‌تر آمده است که پیاده کردن آن در اینجا بسیار دشوار است. زبان این کتاب به علت استفاده از اصطلاحات قرآنی و تخصصی علوم دینی در برخی از قسمت‌ها کمی دشوار به نظر می‌رسد اما آیت‌الله دکتر بهشتی مطالب و بحث‌ها را به گونه‌ای آغاز کرده و نتیجه‌گیری می‌کند که درک و فهم‌شان برای هر قشری ممکن است. بدیهی است که نرخ‌ها و دستمزدها و برخی مؤلفه‌های دیگری که در برخی از مباحث برای مثال مورد استفاده و استناد قرار گرفته مربوط به زمان ایراد این گفتارهاست. این کتاب دارای فصل‌هایی با عناوین بانکداری و قوانین مالی اسلام، بیع و ربا، نقش واقعی سرمایه، کدام شکیبایی و چگونه اتفاقی، پول و بانک، بانک بدون ربا، بحثی اساسی به مناسبت آیات ربا و سؤالات در زمینه ربا، اقتصاد ربوی در محیط حجاز و جامعه ما، نقش واقعی سرمایه، انسان اسلام و بهره‌مندی‌های زندگی، نقش و ماهیت پول، پول و بانک، بانک در اقتصاد کنونی، بانک بدون ربا، انواع ربا و مسئله برخورد بعضی علما با آن، حل مشکل سرمایه‌گذاری‌های بزرگ و عناوین متعدد دیگر است.